AI op school: verbieden of juist leren gebruiken?

Stel je voor dat je kind op school iets wil opzoeken en een melding krijgt: deze dienst is niet beschikbaar. Niet omdat de wifi plat ligt, maar omdat de school AI heeft uitgezet. Dat is geen gedachte-experiment. Google kondigde op 3 november aan dat het leerlingaccounts van basis- en middelbare scholen anders gaat inrichten. Wie AI op school helemaal wil weren, verliest daarmee ook Google Search.

In Amerika leverde dat felle reacties op. Mij zette het vooral aan het denken over de vraag die eronder ligt: moet je AI op school eigenlijk wel willen tegenhouden? Mijn antwoord is nee. Scholen moeten leerlingen juist leren hoe ze AI goed gebruiken. AI laat zich niet negeren, en door de generatie die nu in de klas zit al helemaal niet.

AI op school betekent dat leerlingen en docenten kunstmatige intelligentie gebruiken bij leren en lesgeven, zoals chatbots en AI-functies in zoekmachines. De vraag is niet of AI de klas binnenkomt, want leerlingen gebruiken het thuis al. De vraag is of school ze leert hoe je AI kritisch, veilig en eerlijk inzet, zodat ze zelf blijven nadenken.

Wat Google precies van plan is

Vanaf begin 2027 staan vier diensten standaard uit op leerlingaccounts die een school beheert: Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom en Google Search. De beheerder van de school moet ze zelf aanzetten, per dienst.

Dat klinkt als meer controle voor scholen, en zo brengt Google het ook. De angel zit in de zoekmachine. Volgens Google zijn zoeken en AI zo met elkaar vervlochten dat er geen Search zonder AI meer bestaat. Na de eerste kritiek liet het bedrijf weten dat scholen Search los kunnen aanzetten, zonder de Gemini-chatbot. Maar de AI-samenvattingen in de zoekresultaten blijven dan gewoon staan, zo meldt NBC News. Een school die echt geen AI wil, heeft dus geen Google meer.

Critici noemen dat misbruik van marktmacht. In New York, waar de burgemeester generatieve AI in de lagere klassen van openbare scholen een jaar heeft stilgezet, viel het extra slecht. Of en wanneer dit ook voor Nederlandse scholen gaat gelden, is nog niet duidelijk. Google noemt in de aankondiging geen land.

Waarom een AI-verbod op school niet werkt

Een verbod klinkt stevig. In de praktijk verschuift het vooral de plek waar AI gebruikt wordt. De blokkade van Google geldt alleen voor schoolaccounts. Thuis, op de telefoon of met een privéaccount werkt alles gewoon. De leerling gebruikt AI dus toch, alleen zonder dat een docent meekijkt of uitlegt.

Op de werkvloer zie ik precies hetzelfde patroon. Medewerkers die geen AI mogen gebruiken, doen het vaak toch, met hun eigen account en buiten het zicht van de organisatie. Dat heet shadow AI, en het is een groter risico dan AI dat netjes geregeld is. Een school die verbiedt, kweekt dezelfde gewoonte, alleen een paar jaar eerder.

Daar komt bij dat deze leerlingen straks werken in een wereld waar AI overal in zit: in de zoekmachine, het tekstprogramma, de mailbox en de vacaturetekst. Waar leren ze er goed mee omgaan als het niet op school is? Van een filmpje op YouTube? Van die ene klasgenoot die er handig mee is?

De vergelijking met de telefoon ligt voor de hand. Sinds 2024 ligt de mobiel in Nederland grotendeels uit de klas, en daar valt veel voor te zeggen. Maar een telefoon is vooral afleiding die je in een bakje kunt leggen. AI is gereedschap dat in alles verweven raakt. Je kunt het tijdelijk uit de les houden, maar niet uit het leven.

Juist gebruik van AI leren: waar gaat het om?

Niet verbieden betekent niet dat alles mag. Goed AI-onderwijs leert leerlingen een paar dingen die eerlijk gezegd ook veel volwassenen nog moeten leren.

• Eerst zelf denken, dan pas AI. Wie niet zelf kan schrijven, rekenen of redeneren, kan ook niet beoordelen of AI het goed doet. AI werkt pas als je weet wat je doet, en dat geldt voor een leerling net zo goed als voor een professional.
• Controleren wat eruit komt. AI klinkt zeker van zijn zaak, ook als het onzin vertelt. Leerlingen moeten leren hoe AI-hallucinaties ontstaan en hoe je ze herkent.
• Eerlijk zijn over gebruik. Aangeven wanneer je AI hebt gebruikt en waarvoor. Dat is geen schande, verzwijgen wel.
• Zuinig zijn op gegevens. Geen namen, adressen of persoonlijke verhalen van jezelf of anderen in een chatbot.
• Weten wanneer je het niet gebruikt. Bij een toets, bij iets wat je juist zelf moet leren, of als je eigen gedachte eigenlijk het punt is.

Dat laatste vind ik misschien wel het belangrijkste. AI goed gebruiken betekent ook weten wanneer je het laat liggen.

Wat er in Nederland al gebeurt

Er is in Nederland (nog) geen landelijk AI-verbod op scholen. Scholen bepalen zelf hoe ze ermee omgaan. Kennisnet, de publieke ICT-organisatie voor het onderwijs, heeft daarvoor zeven principes voor schoolafspraken over generatieve AI opgesteld, getoetst bij leraren en schoolleiders en samen met onder meer de PO-Raad, de VO-raad en de AOb. Ze lezen als een nuchtere handleiding: zet de mens centraal, houd zelf de regie, bescherm privacy en maak duidelijk wanneer AI wel en niet mag.

Alleen hebben nog weinig scholen zulke afspraken. In een Kamermotie van juni 2026 staat dat slechts 5 procent van de scholen in het basis- en voortgezet onderwijs AI-beleid heeft. De motie vraagt de regering om een voorstel voor een veilige, publieke Nederlandse AI-voorziening voor scholen, zodat die minder afhankelijk worden van grote techbedrijven.

Begin november kwam daar een nieuwe wending bij. Op 3 november nam de Tweede Kamer een motie van Volt en CDA aan die het kabinet vraagt om een verbod op generatieve AI voor basisschoolleerlingen uit te werken in het Regieplan Digitalisering. De indieners zijn bang dat AI het kritisch denken, de creativiteit en de verbeelding van kinderen schaadt. Die zorg snap ik. Maar een motie is nog geen wet. Er is geen startdatum, het is niet duidelijk welke tools eronder vallen en hoe het gehandhaafd moet worden. De staatssecretaris raadde de motie af en het kabinet moet er nu op reageren.

Twee dingen vallen me op. Het gevraagde verbod gaat alleen over leerlingen, niet over leraren. En dezelfde Kamer nam een tweede motie aan die het kabinet juist vraagt om met het onderwijs te praten over AI-training voor leraren. Daar zit voor mij de kern: een verbod haalt AI niet uit het leven van kinderen, alleen uit het zicht van de juf of meester. Een leraar die AI zelf snapt, kan leerlingen er wel mee leren omgaan.

En dan is er de AI Act. Sinds februari 2025 moeten organisaties die AI inzetten werk maken van de AI-geletterdheid van hun medewerkers. Scholen zijn daar geen uitzondering op. Een docent die leerlingen AI moet leren gebruiken, moet het zelf ook snappen.

Niet verbieden is iets anders dan Google gelijk geven

Hier wil ik een duidelijk onderscheid maken. Dat ik AI op school niet wil verbieden, betekent niet dat ik de aanpak van Google goed vind. Integendeel.

De keuze hoe, wanneer en hoeveel AI de klas in komt, hoort bij scholen, docenten en ouders. Niet bij een techbedrijf dat zijn zoekmachine als hefboom gebruikt. Een school die bewust kiest voor een periode zonder AI in de onderbouw, moet dat kunnen zonder dat leerlingen meteen ook niet meer kunnen zoeken.

Google werkt tegelijk aan een leermodus die leerlingen met vragen en hints door een opdracht loodst, in plaats van het antwoord voor te zeggen. Op zich een goede richting. Maar goede bedoelingen in een product maken van een ultimatum nog geen keuze.

Er zit ook een les in voor de lange termijn. Leerlingen zijn de junioren van morgen. Als AI straks het eenvoudige werk overneemt waarop starters vroeger hun vak leerden, dan is school misschien wel de laatste plek waar je rustig mag oefenen, fouten maken en zelf iets uitzoeken. Die ruimte moet je beschermen, maar niet door te doen alsof AI niet bestaat.

Gereedschap leer je gebruiken

Elke generatie had haar eigen discussie over wat wel en niet in de klas hoorde. De rekenmachine, internet, de smartphone. Telkens was de vraag eigenlijk dezelfde: helpt dit kinderen leren, of neemt het het leren van ze over?

Bij AI is dat antwoord niet zwart-wit. Het kan allebei. En juist daarom hoort het op school, niet als vervanging van de docent of van het eigen denkwerk, maar als gereedschap waarmee je leert omgaan onder begeleiding van iemand die weet wat hij doet.

Een school die leerlingen leert AI goed vast te houden, doet meer voor hun toekomst dan een school die het in de kast zet. En een techbedrijf dat de kast op slot doet tenzij je zijn gereedschap gebruikt, helpt eigenlijk niemand.

Hoe gaat de school van jouw kinderen hiermee om?

Veelgestelde vragen over AI op school

Wat betekent AI op school?

AI op school betekent dat leerlingen en docenten kunstmatige intelligentie gebruiken bij leren en lesgeven, bijvoorbeeld chatbots als ChatGPT of Gemini en de AI-samenvattingen in zoekmachines. De kern is niet of AI de klas binnenkomt, want leerlingen gebruiken het thuis al. De kern is of school ze leert hoe je AI kritisch, veilig en eerlijk inzet, zonder dat je zelf ophoudt met nadenken.

Is AI verboden op Nederlandse scholen?

Nee, nog niet. Elke school bepaalt nu zelf of en hoe leerlingen en docenten AI gebruiken. Wel nam de Tweede Kamer op 3 november 2026 een motie aan die het kabinet vraagt om een verbod op generatieve AI voor basisschoolleerlingen uit te werken. Dat is een verzoek, geen wet. Kennisnet helpt scholen intussen met zeven principes voor schoolafspraken. Het telefoonverbod in de klas staat daar los van.

Geldt de nieuwe regel van Google ook voor Nederlandse scholen?

Dat is nog niet duidelijk. Google kondigde op 3 november 2026 aan dat Gemini en Google Search vanaf begin 2027 standaard uit staan op leerlingaccounts van scholen. De aankondiging noemt geen land of regio, en Google deelt de details pas in de komende maanden. Werkt jouw school met Google Workspace for Education, vraag dan nu bij de ICT-beheerder of leverancier na wat dit betekent.

Mogen leerlingen ChatGPT gebruiken voor hun huiswerk?

Dat hangt af van de afspraken op school en van de opdracht. Een gangbare afspraak is dat AI mag helpen om iets uitgelegd te krijgen, maar niet om een werkstuk te schrijven. Let ook op de leeftijd: volgens de voorwaarden van OpenAI moet je minimaal 13 jaar zijn voor ChatGPT, en onder de 18 heb je toestemming van een ouder nodig. Twijfel je, vraag het dan gewoon aan de docent.

Hoe leer je kinderen verstandig omgaan met AI?

Begin bij de basis: eerst zelf nadenken, dan pas AI gebruiken. Laat kinderen zien dat AI fouten maakt en dat je antwoorden altijd controleert. Leer ze dat ze geen persoonlijke gegevens invoeren en dat ze eerlijk vertellen wanneer ze AI hebben gebruikt. Doe het vooral samen: kijk mee, stel vragen over wat de chatbot zegt en bespreek waarom een antwoord wel of niet klopt.